Tìm Hiểu Quy Trình Sản Xuất Bột Sắn Dây Trong Công Nghiệp Hiện Đại

Chắc hẳn mọi người trong chúng ta đều biết bột sắn dây là một loại bột có nhiều công dụng tốt cho sức khỏe như giải nhiệt, thanh lọc cơ thể, giải khát. Có thể dùng như một loại thuốc giải cảm sốt, nhức đầu, thường được pha để uống hoặc nấu chè, chế biến thức ăn, chăm sóc da,… Để có được bột sắn dây chất lượng nhất, quy trình sản xuất chúng phải trải qua từng khâu nghiêm ngặt, từ lựa chọn nguyên liệu đến quá trình sấy khô và đóng gói. Vậy quá trình sản xuất bột sắn dây trong công nghiệp hiện đại như thế nào? Hãy cùng CCB tìm hiểu trong bài viết dưới đây nhé

1. Tổng quan về bột sắn dây?

Củ sắn dây hay còn gọi là “cát căn”, thường được thu hoạch vào mùa đông, xuân. Trong củ sắn dây có chứa isoflavon: puerarin, daidzien, C15H10O4, daidzin C21H20O9, tinh bột. Chính vì những thành phần này, bột sắn dây có công dụng cân bằng nội tiết tố nữ, tăng cường tuần hoàn máu, chống oxy hóa, làm đẹp da và nhiều lợi ích tốt cho sức khỏe.

Bột sắn dây được làm từ củ của cây sắn dây qua nhiều khâu, củ sắn dây sẽ được rửa sạch, lột vỏ, xay nhuyễn cùng với nước, sau đó lọc để lấy tinh bột lắng ở bên dưới, dịch bột bên dưới sẽ được phơi khô rồi nghiền thành bột và bảo quản lâu dài. Bột sẽ có màu trắng mịn, thơm, ngọt nhẹ, khi nấu lên thì bột chuyển sang trạng thái dính, màu trắng trong. 

Bột sắn dây có thể pha sống hoặc pha chín đều được, tùy vào nhu cầu sử dụng của mỗi người. Với pha chín, bột sắn dây sẽ được hòa tan với nước lọc, sau đó đổ nước sôi nóng già (vừa đun sôi) vào và khuấy liên tục đến khi bột chuyển sang màu trong và sệt lại. Nếu pha nhiều bột thì nên cho vào nồi khuấy ở lửa nhỏ tới khi sánh sệt lại. Với pha sống, bột sắn dây sẽ pha cùng với nước sôi để nguội và khuấy đều, có thể thêm đường, nước cốt chanh để tăng hương vị. Tuy nhiên, bột sắn dây có tính hàn rất mạnh nên với cách pha này dễ khiến bị lạnh bụng và có thể bị tiêu chảy.

Bột sắn dây nguyên chất thường hạt bột có khối to nhỏ không đều, sắn cạnh, màu trắng tinh khiết, thơm nhẹ. Để kiểm tra kỹ hơn, hòa tan bột cùng với nước lạnh để trong ngăn mát tủ lạnh trong 3 – 3,5 tiếng. Sau đó, đổ nước phía trên ly và nếu thấy bột lắng lại cứng, kết khối và khó cậy lên chính xác là bột sắn dây nguyên chất, ngược lại, bột lắng mềm, dẻo và dễ đổ thường là bột pha trộn. 

2. Một số công dụng của bột sắn dây trong đời sống

Làm đẹp da: Bột sắn dây với hàm lượng isoflavone cao, cùng với hoạt chất lecithin có khả năng ức chế sự phát triển của melanin, ngăn ngừa nám, tàn nhang và sạm da. Trong bột cũng có chứa chất chống oxy hóa như Flavonoid và các acid amin, hỗ trợ quá trình lưu thông máu, ngăn ngừa lão hóa, kích thích sản sinh collagen và cân bằng nội tiết tố nữ. Cùng với thành phần vitamin C có tác dụng nhanh lành vết thương, cấp ẩm mang lại làn da căng mịn, trẻ trung và ngăn ngừa sẹo do mụn gây ra.

Hỗ trợ thanh nhiệt, làm mát cơ thể: Theo Y học cổ truyền, bột sắn dây nhờ vào tính hàn rất mạnh, vị ngọt và khả năng tâm dịch (tạo nước), nó giúp hạ thân nhiệt, làm dịu cơ thể, giải độc, giảm mụn nhọt và giảm tình trạng nóng trong người. 

Hỗ trợ tiêu hóa tốt: Bột sắn dây nhờ vào việc chứa lượng lớn tinh bột khoáng, hoạt động như chất xơ nuôi dưỡng lợi khuẩn. Chất này không bị tiêu hóa ở ruột non, giúp lên men ở ruột già, làm dịu niêm mạc dạ dày, giảm trào ngược và ổn định nhu động ruột. Ngoài ra, chúng sẽ hấp thụ bớt nước thừa trong đường ruột, giúp giảm các triệu chứng tiêu chảy hoặc kiết lỵ do nhiệt.

Nguyên liệu trong chế biến thức ăn: Nhờ vào khả năng tạo độ keo, sánh mịn, bột sắn dây thường được thay thế bột năng hoặc bột bắp trong các món súp, nước sốt hay các món chè. Ngoài ra, bột sắn dây còn giúp giữ nước, tạo độ giòn và giữ cho lớp vỏ không bị khô trong các món chiên rán. 

3. Quy trình sản xuất bột sắn dây trong công nghiệp hiện đại 

Bước 1: Thu hoạch và lựa chọn nguyên liệu 

Củ sắn dây thường được thu hoạch vào mùa đông hoặc mùa xuân để thu được hàm lượng tinh bột cao nhất, đảm bảo chất lượng và hiệu suất tinh bột. Cần chọn cụ sắn dây tươi, không bị sâu bệnh hay hư hỏng, quá trình vận chuyển đến nhà máy không quá ba ngày tính từ thời điểm thu hoạch để đảm bảo chất lượng đầu ra của sản phẩm. 

Bước 2: Làm sạch và bóc vỏ

Củ sắn dây được đưa vào máy rửa chuyên dụng để loại bỏ đất cát, bụi bẩn có trên bề mặt củ. Tiếp theo, lớp vỏ của củ sắn sẽ được bóc sạch bằng phương pháp thủ công hoặc máy bóc vỏ tự động. Sau đó được làm sạch một lần nữa để loại bỏ hoàn toàn lớp vỏ lụa và tạp chất bên ngoài nhờ nước và sự ma sát giữa các củ với nhau. 

Bước 3: Nghiền nhỏ củ sắn

Sau quá trình làm sạch, củ sắn dây được đưa vào máy nghiền công suất cao, củ sắn dây sẽ được xay nhuyễn cùng với nước sạch, quá trình này giúp chiết xuất tối đa lượng tinh bột có trong nguyên liệu. Điều chỉnh máy nghiền phải đủ nhỏ để tạo ra bột mịn nhưng không làm mất đi cấu trúc của tinh bột. 

Bước 4: Tách dịch bột

Hỗn hợp bột sắn sau quá trình nghiền sẽ được tách tinh bột thông qua hệ thống ly tâm để tách bã xơ, giữ lại phần tinh bột sắn dây nguyên chất. Hỗn hợp bột sắn sẽ được pha loãng cùng với nước, đưa vào máy ly tâm. Máy ly tâm sẽ quay với tốc độ cao, tạo lực ly tâm tách sữa tinh bột, do có trọng lượng lớp hơn, sữa tinh bột sẽ được đẩy ra ngoài. Bã sau khi được tách ra tiếp tục hòa trộn với nước và đưa vào hệ thống ly tâm một lần nước để thu hồi phần sữa tinh bột còn sót lại trong bã. 

Bước 5: Lọc rửa tinh bột 

Hỗn hợp sữa tinh bột sau khi được tách bã vẫn còn chứa nhiều tạp chất, hỗn hợp này sẽ được đổ từ từ lên lớp vải lọc (vải này phải là vải mịn), vải lọc sẽ giữ lại tinh bột, trong khi nước và tạp chất sẽ đi qua. Tinh bột sau khi lọc được pha loãng với nước sạch, tiếp tục đổ dung dịch qua vải lọc, quá trình này được lắp lại nhiều lần cho đến khi nước trong suốt và không còn chứa tạp chất.  

Bước 6: Sấy khô và nghiền bột

Tinh bột sau khi lọc sẽ được đem đi sấy khô để được bảo quản lâu dài. Quy trình sấy có thể được thực hiện theo phương pháp truyền thống (phơi nắng) hoặc sử dụng máy sấy công nghiệp. Việc sử dụng máy sấy công nghiệp hiện đại sẽ giúp kiểm soát độ ẩm tốt hơn, tránh tình trạng tinh bột bị ẩm mốc trong quá trình bảo quản. Sau khi sấy xong tinh bột sắn dây sẽ được đưa vào máy nghiền, xay tinh bột khô thành bột mịn, đưa qua máy rây để đảm bảo độ mịn đồng đều. 

Bước 7: Đóng gói và bảo quản 

Bột sắn dây sẽ được đóng gói trong bao bì kín, thường là túi nilon, túi zip hút chân không hoặc hũ đựng đậy kín nắp, đặt ở nơi khô thoáng, ráo mát, tránh ánh nắng trực tiếp và không để gần thực phẩm có mùi mạnh. 

Thiết bị công nghệ được áp dụng trong quy trình sản xuất bột sắn

Máy mài, máy nghiền: Nghiền nát củ sắn thành hỗn hợp dịch bột mịn để giải phóng tối đa các hạt tinh bột ra khỏi tế bào, đạt hiệu suất thu hồi tinh bột tối đa, cỡ hạt nghiền siêu nhỏ giúp quá trình tách ly tâm diễn ra dễ dàng hơn.

Máy rửa củ tự động: Sử dụng lồng quay ly tâm kết hợp các vòi phun nước áp lực cao, rửa sạch sâu các khe nhỏ trên củ sắn mà không làm dập nát nguyên liệu.  

Hệ thống lọc ly tâm: Dịch sữa sắn được đưa vào các rổ lọc quay với tốc độ cực lớn. Lực ly tâm sẽ đẩy nước và hạt tinh bột xuyên qua lưới lọc, giữ lại bã xơ bên trong. Loại bỏ được tạp chất cơ học và nhựa sắn nhanh chóng, ngăn chặn quá trình lên men làm đen bột. 

Máy sấy: Bột ẩm được thổi bay vào luồng khí nóng áp lực cao, giúp nước bốc hơi chỉ trong vài giây. Thời gian sấy cực ngắn giúp giữ nguyên màu trắng tự nhiên, không làm chín tinh bột, ngăn ngừa ẩm mốc. 

Một số lưu ý trong quá trình sản xuất bột sắn dây 

Chất lượng nguyên liệu đầu vào: Ưu tiên củ sắn dây nếp tươi, củ to đều, mới thu hoạch, không bị xơ, sâu bệnh hay hư hỏng để đảm bảo thành phẩm không bị lẫn mùi và màu sắc bột được trắng mịn.

Sơ chế và làm sạch: Cần rửa kỹ qua nhiều lần nước để loại bỏ hoàn toàn đất cát. Quy trình cạo hoặc bóc tách vỏ cần được bóc tách thật sạch sẽ, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến độ trắng và độ tinh khiết của thành phẩm.

Nghiền và lọc: Củ sắn cần phải nghiền thật nhuyễn, đây là khâu quan trong giúp giải phóng tối đa tinh bột ra khỏi các tế bào của củ sắn, sử dụng vải lọc chuyên dụng để tách phần xơ.

Sấy khô: Quá trình sấy bột sắn dây đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ nhiệt độ và độ ẩm để tránh chín bột, sấy ở nhiệt độ 40° C đến 50° C, nếu sấy ở nhiệt độ quá cao thì bột sẽ bị chín từng phần, khi phai với nước sẽ không tan đều được.

Điều kiện bảo quản: Bột sắn dây sau khi sấy khô, bảo quản ngay vào hũ đậy kín hoặc túi hút chân không, đặt ở nơi khô ráo, thoáng mát để ngăn bột hút ẩm trở lại và giữ được chất lượng lâu dài.